Misschien heb je het wel eens meegemaakt: je bent samen met een vriendin aan het winkelen en plotseling word je overvallen door vermoeidheid of zelfs paniek. Zo snel mogelijk wil je de winkelstraat verlaten, weg van al die mensen die kriskras voor je langs schieten en kinderen die om ijsjes zeuren.
Wanneer je dit paniekerig aan je vriendin vertelt, kijkt die je verbaasd en teleurgesteld aan. ‘Hoezo moeten we ineens weg?’ vraagt ze. ‘Het was juist zo leuk en ik ben nog op zoek naar een nieuwe blouse. Je ziet er helemaal niet moe uit, hoor. Waarom zet je niet even door?’
Deze reactie doet je paniek alleen maar toenemen. Nerveus probeer je uit te leggen wat er in je omgaat, maar door de overprikkeling kom je bijna niet meer uit je woorden. Het resultaat is een geïrriteerde reactie, waarna je uiteindelijk maar naar huis gaat.
Onbegrip bij psychische klachten komt veel voor
Dit is slechts een voorbeeld van onbegrip vanuit de omgeving bij psychische klachten. Juist bij psychische klachten is het voor anderen vaak moeilijk om je situatie goed in te schatten en te begrijpen.
Eigenlijk is dat ook logisch. Bij autisme speelt een groot deel van de klachten zich intern af, waardoor die moeilijk zichtbaar zijn voor de omgeving. Zo kan ik helemaal overprikkeld raken in een pretpark en tegen misselijk aan zijn, zonder dat dit duidelijk aan mijn gezicht te zien is. Ik ben dan ook goed geworden in het verbergen van mijn klachten, juist omdat ik in het verleden veel met onbegrip te maken heb gehad.
Toen ik nog fulltime werkte, schaamde ik me zelfs voor mijn psychische klachten en was ik bang dat mijn contract niet verlengd zou worden als mijn collega’s en leidinggevende erachter kwamen. Zo ploeterde ik met bloed, zweet en tranen de werkdagen door. Vaak was ik na het middaguur al doodop, had ik hoofdpijn, schouderklachten en concentratieproblemen. Met een enorm doorzettingsvermogen wist ik het einde van de werkdag te halen, om thuis huilend op de bank in te storten. Toen ik uiteindelijk burn-out raakte, waren mijn collega’s uiterst verbaasd. Niemand had iets gemerkt.
Soms denk ik: had ik maar een gebroken been, dan werd ik direct begrepen. Een gebroken been is nu eenmaal zichtbaar en veel mensen kunnen zich erin herkennen. Dat geldt niet direct bij psychische klachten.
Iets niet begrijpen en veroordelen
Uiteraard is er een verschil tussen iets niet begrijpen en iemand veroordelen. Het is logisch dat psychische klachten voor veel mensen moeilijk te begrijpen zijn, vooral als ze er zelf nooit mee te maken hebben gehad. Als iemand in mijn omgeving mijn autisme niet begrijpt, maar mijn klachten wel probeert te begrijpen, dan vind ik dat helemaal niet erg. Dan wordt er in elk geval moeite gedaan. Soms is het genoeg als de ander snapt dat ik kennelijk ergens last van heb.
Het wordt anders wanneer ik veroordeeld wordt. Zo heeft een dierbare de neiging om mijn gevoelens niet serieus te nemen. Soms zegt ze dingen die bij mij kwetsend overkomen, maar wanneer ik haar hiermee confronteer krijg ik reacties als:
- Maar je neemt de dingen ook zo zwaar op!
- Je moet het je niet zo aantrekken.
- Je moet het niet persoonlijk opnemen.
Bij deze reacties lijkt het net alsof ik me aanstel en dat mijn gevoelens met die van anderen worden vergeleken. Uiteindelijk maakt het niet uit hoe anderen met dingen omgaan, maar gaat het erom hoe ik mij voel en dat iets kwetsend op me overkomt.
Waarschijnlijk reageer ik inderdaad heftiger op bepaalde dingen dan anderen, gewoonweg omdat ik gevoeliger ben dan iemand zonder autisme. Hoezeer ik ook luchtig probeer te denken en me dingen niet probeer aan te trekken, het lukt gewoon niet. Uiteindelijk voel ik me toch gekwetst en ik wil dat dit gevoel erkend wordt.
Omgaan met onbegrip en veroordelen
1. Vertel wat er in je omgaat
Wanneer je omgeving met onbegrip reageert of je zelfs veroordeelt, legt dan uit welke psychische klachten je ervaart en wat er precies in je omgaat. Ben je overprikkeld tijdens het winkelen? Leg dan uit hoe je je precies voelt en wat je op dat moment nodig hebt.
Beter is nog om dit moment voor te zijn, om bij de eerste signalen van overprikkeling al uit te spreken dat het niet zo goed met je gaat. Je kunt degene waarmee je bent zo alvast waarschuwen, zodat het niet uit de lucht komt vallen als je daadwerkelijk naar huis moet. Mogelijk komt de ander dan met ideeën, bijvoorbeeld om even ergens iets te gaan drinken of even apart van elkaar tijd door te brengen. Soms kan overprikkeling zo zelfs worden voorkomen.
Een voordeel hiervan is dat je in overleg kunt handelen, waardoor de ander niet het idee heeft dat jij in je eentje beslist om naar huis te gaan. Dat kan namelijk nogal teleurstellend zijn. Ook heeft de ander nog kans om je daadwerkelijk te helpen, omdat het nog niet te laat is.
2. Leg uit wat autisme inhoudt
Je kunt ook uitleggen wat autisme inhoudt en waarom je in bepaalde situaties mogelijk heftig reageert. Soms is het gewoon onmogelijk om rustig te blijven of om dingen te relativeren. Deze situaties zijn voor de omgeving wellicht makkelijker te plaatsen als men weet dat dit bij autisme hoort.
Eventueel kun je wat informatie over autisme verstrekken of dierbaren meenemen naar een lezing over autisme. Als je in therapie bent, is het soms mogelijk om een gesprek samen met je therapeut en een dierbare te hebben. Als hij of zij de theorie van een therapeut hoort, is er soms eerder begrip dan wanneer je zelf aangeeft dat dit nu eenmaal bij autisme hoort.
3. Onbegrip aanvaarden
Wanneer iemand onbegrip toont of mij veroordeelt, probeer ik altijd in te schatten of het überhaupt zin heeft om iets uit te leggen. Soms heb ik dit al zo vaak geprobeerd, dat ik maar aanvaard dat die persoon me gewoonweg niet kan of wil begrijpen. In dat geval neem ik afstand of verbreek ik zelfs het contact. Voor mij is het belangrijk om mensen om me heen te hebben die begrip hebben voor mijn situatie, zodat ik me veilig gevoel.
Helaas kun je niet altijd om anderen heen, bijvoorbeeld collega’s. In dat geval zou ik zo min mogelijk persoonlijke dingen vertellen, om onbegrip te voorkomen. Niet iedereen hoeft alles over je te weten. Wellicht zijn er andere collega’s die wel begrip voor je situatie hebben en waar je bij terecht kunt.
Heb jij te maken met onbegrip bij autisme of andere psychische klachten? Hoe ga jij hiermee om?
Het is heel erg dat een gebroken been geaccepteerd wordt maar een psychische breuk doorgaans niet of minder. Misschien helpt dit artikel een beetje mee om met deze kromheid af te rekenen. Mooi geschreven.
Dank je wel!
Iedereen die niet wilde luisteren of niet wilde begrijpen heb ik uit m’n leven gehaald. Opgeruimd staat netjes!
Ik krijg gelukkig niet snel een paniek aanval in de stad, of bijvoorbeeld op een beurs. Ja, ik heb er moeite mee, en ben kapot, maar weet je, als je je als Autist zijnde dingen gaat ontzeggen, kom je nergens meer en worden je klachten ook alleen maar erger.
In pretparken krijg ik ze wel, en dan hebben we ’t niet eens over attracties die over de kop gaan want daar krijg je me zowiezo niet in. De laatste keer dat ik naar een pretpark ging, ging ik op pad met een andere Autist en iemand die (later) gediagnoseerd was met sociale angststoornis. Ik wilde best wel op ’t schip dat heen en weer deint. Maar zodra we de lucht in gingen, PANIEK! De mensen van het pretpark stopte het schip, ik kon er uit en m’n Autistische vriendin liet me met rust maar wel in de gaten, de ander probeerde bij me in de buurt te komen maar dat liet die ander niet toe. “Laat haar maar ff.” En weer een paniek aanval in een ander ‘onschuldige’ attractie waar het ineens donker werd. Hoppa, ik er weer uit, die andere twee hebben toen de attractie doorlopen.
Een dierbare vind ’t handig om mensen die ik niet ken en zij mij niet kennen te waarschuwen voor mij omdat ik Autisme heb. Daar wordt ik meestal boos om, want dat is mijn ding om te zeggen. Als die onbekende persoon iets doet waar ik niet mee om kan gaan, zeg ik het meestal zelf wel. Een andere dierbare vind dat ik me af en toe wel heel erg stug op stel, maar gelukkig proberen ze alle twee wel het te begrijpen.
Ik woon nu best ver bij deze dierbaren vandaan dus zo veel last heb ik er niet meer van 🙂
Ik snap helemaal dat je het onprettig vindt als iemand achter jouw rug om anderen over jouw autisme vertelt. Dat is inderdaad aan jou om dat te vertellen. Wel fijn dat je aansluiting hebt gevonden bij een autistische vriendin. Je begrijpt elkaar dan vaak toch beter.
Hoewel zij en ik nog amper spreken want ze is een tikkie te autistisch voor me. We gingen op vakantie naar Dublin 2 jaar geleden, zij en nog een vriendin uit Duitsland. Ze zaten op hun telefoon met elkaar te praten, te klagen dat er teveel gelopen werd, te klagen dat ik alles had geplanned en waar was ’t hotel ook al weer? Ik was ’t derde wiel en ik was vervelend omdat ik alles wilde zien. Hun in een pub geplant en alleen op pad gegaan. Verder toen een hele leuke vakantie gehad LOL.
Deze autistische vriendin had ook een negatieve invloed op mij als persoon dus ik ben wel blij dat we sindsdien toch veel minder contact hebben, en nu helemaal nu ik niet meer dichtbij woon 🙂
Maar zowiezo, waarom zou je iemand WAARSCHUWEN voor iemand die Autistisch is? Het is niet alsof we seriemoordenaars zijn 😉